تیر ۱۴, ۱۳۹۹

دو مشکل عمده مرتبط با نویسندگی

دو مشکل عمده مرتبط با نویسندگی

مشکلات مرتبط با نویسندگی یک مقاله علمی

مسلما سردبیران یک مجله علمی امکان کنترل و نظارت دقیق بر لیست نویسندگان و یا مشارکت کنندگان برای هر مقاله علمی که به مجله ارسال می شود را ندارند. اما امکان دارد که گاهی به لیست نویسندگان مشکوک شوند. به عنوان مثال شک کنند که لیست نویسندگان کامل نیست و یا افرادی که در لیست قرار گرفته اند استحقاق نویسندگی مقاله علمی را ندارند (مانند نویسنده اهدایی یا مهمان). به منظورنحوه برخورد با موارد مشکوک به نویسندگی، راهکارهایی کاملا کاربردی توسط کمیته بین المللی اخلاق نشر (به انگلیسی: Committee on Publication Ethics) پیشنهاد شده است. به همین منظور، در این مقاله آموزشی دو مورد از مشکلات مرتبط با نویسندگی یک مقاله علمی، مطالب مفیدی را با شما به اشتراک می گذاریم:

انواع مشکلات مرتبط با نویسندگی

  • مولف شبح (به انگلیسی: Ghost Writer):

نویسنده شبح کسی است که علی رغم داشتن شرایط نویسندگی نامش در لیست نویسندگان مقاله ذکر نشده است. این شخص ممکن است که نویسنده مقاله و یا تجزیه و تحلیل کننده داده ها نیز باشد. اگر یک نویسنده حرفه ای در چاپ یک مقاله علمی همکاری داشته است براساس آنکه شرایط نویسنده بودن را احراز کند یا خیر نامش میتواند در لیست نویسندگان قرار بگیرد. با استفاده از شرایط اعلام شده توسط کمیتۀ سردبیران نشریات پزشکی(ICMJE) برای مقالات تحقیقاتی کسانی که صرفا در نوشتن مقالات پزشکی کمک می کند معمولا به عنوان مولف شناخته نمی شوند اما همکاری آنها و همچنین منبع مالی بایستی در قسمت تقدیر و تشکر مقاله درج گردد.  

  • مولف مهمان یا اهدایی (به انگلیسی: Gift Author):

مولف مهمان شخصی است که اسم او علی رغم نداشتن شرایط نویسندگی به عنوان مولف اثر در لیست نویسندگان مقاله آورده می شود. این گونه افراد (برخلاف آنکه اندکی یا هیچ گونه مشارکت در تهیه تحقیق یا نشر مقاله نداشته اند) معمولا به این دلیل نامشان اضافه می شود که لیست نویسندگان تاثیر گذارتر به نظر آید.

در اغلب مواقع، نویسندگی اهدایی جهت ارتقا دوطرفه رزومه علمی انجام می شود.  بدین صورت که نویسنده ای نام شخص دیگری را بدون داشتن شرایط استاندارد مولف بودن به عنوان مولف ذکر می کند و درعوض شخص دوم نیز در یک مقاله دیگر نام فرد اول رابه عنوان نویسنده مقاله ذکر خواهد کرد.

کمیتۀ سردبیران نشریات پزشکی(ICMJE)

این کمیته به عنوان یکی از معتبرترین سازمان‌های بین المللی اخلاق انتشارات در سطح جهان شناخته شده است که مجموعه ای از دستورالعمل ها را برای استانداردسازی مقالات در زمینه اخلاق نگارش و فرمت بندی ارایه می دهد. در یکی از توصیه نامه های  این کمیته، شرایطی برای استحقاق افراد برای درج به عنوان مولف یک مقاله علمی مطرح شده است.

طبق این دستورالعمل، هر فرد نویسنده باید همه ۴ شرط زیر را دارا باشد:

  • مشارکت اساسی در طرح مفاهیم نظری و یا طراحی اثر، و یا جمع آوری، تجزیه و تحلیل و تفسیر داده های مطالعه؛

  • نگارش مقاله یا ویرایش آن به‌ویژه قسمت‌های نظری مهم آن؛

  • تایید نسخه نهایی مقاله که برای چاپ ارسال می شود؛

  • قبول مسئولیت جهت پاسخگویی برای تمام جنبه های کار از جمله سوالات مربوط به صحت و یا یکپارچگی هر بخشی از کار

طبق این توصیه نامه، نویسنده علاوه بر قبول مسئولیت در قبال قسمت‌هایی که خودش انجام داده است، باید بداند قسمت‌های دیگر را کدام‌یک از همکارانش کار کرده‌اند و به درستیِ کار آن‌ها هم اعتماد و ایمان داشته باشد.

همانطور که در مطالب قبل اشاره شد، فردی که هر چهار شرط را به صورت همزمان داشته باشد استحقاق مولف شدن را دارد، در غیر این‌صورت، دیگر نمی‌شود نباید نام او به عنوان مولف اثر آورده شود و تنها باید در قسمت قدردانی از تلاش و زحمات او سپاس‌گزاری شود.

هر چند که انتقاداتی نیز به این شرایط مطرح شده از طرف کمیتۀ سردبیران نشریات پزشکی مطرح شده است اما به نظر می رسد که این شرایط منصفانه و منطقی است.

سه شرط نخست در سال ۲۰۰۶ پیشنهاد شد و در سال ۲۰۱۳ شرط چهارم به آن اضافه شد. اما باید این نکته را مد نظر بگیریم که برای برخی مقالات بین‌رشته‌ای و همین‌طور گروه‌های پژوهشی که متشکل از چندین پژوهشگر هستند، نتوان شرط چهارم را کاملا پیاده کرد.

با این تفاسیر، این سوال پیش می آید که چه کسانی مولف نیستند!

  • کسی که از پروژه پشتیبانی مالی کرده است
  • کسی که صرفا در نگارش متن مقاله کمک کرده است
  • کسی که متن مقاله را ویرایش فنی یا ویرایش زبانی کرده است
  • کسی که اسما سرپرست یک تیم پژوهشی است
  • کسی که صرفا از دوستان و یا آشنایان شما باشد

البته شما اجازه ندارید که به صورت دلخواه از هر فردی بدون اطلاع خودش تقدیر و تشکر کنید. بنابراین به سردبیران توصیه می شود که از نویسنده مسوول درخواست شود که مدرکی رسمی دال بر این موضوع از افراد قدردانی شده، ارایه کند.

درباره نویسنده

همیشه آرزو داشتم یک منبع آموزشی فارسی مقاله نویسی می بود تا علاوه بر یادگیری ساده تر نحوه نگارش مقاله علمی، از پیشنهادات آموزشی آن استفاده میکردم. آن آرزو، اکنون، "شریف همیار" نام دارد.

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.